MES & Excel: Quản lý sản xuất bằng phần mềm hay thủ công?

Trong nhiều năm qua, Microsoft Excel vẫn là công cụ quen thuộc của các doanh nghiệp sản xuất nhờ tính đơn giản, dễ sử dụng & chi phí thấp. Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất ngày càng mở rộng, lượng dữ liệu phát sinh liên tục & yêu cầu quản lý theo thời gian thực trở nên cấp thiết, Excel dần bộc lộ nhiều hạn chế. Đó cũng là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp chuyển sang sử dụng MES, giúp số hóa toàn bộ quy trình, tự động thu thập dữ liệu & hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng. Vậy MES và Excel: Quản lý sản xuất bằng phần mềm hay thủ công? Hãy cùng atscada.net tìm hiểu chi tiết trong bài viết. 

Hiểu rõ về MES & Excel trong quản lý sản xuất 

Excel là gì?

Microsoft Excel là phần mềm bảng tính được sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực, bao gồm quản lý sản xuất. Doanh nghiệp thường sử dụng Excel để lập kế hoạch sản xuất, theo dõi nguyên vật liệu, quản lý tồn kho, ghi nhận sản lượng, theo dõi tiến độ đơn hàng & tổng hợp báo cáo. 

Ưu điểm lớn nhất của Excel là dễ triển khai, không yêu cầu đầu tư hệ thống phức tạp & phù hợp với doanh nghiệp quy mô nhỏ. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu trên Excel được nhập thủ công, khiến việc quản lý phụ thuộc rất nhiều vào con người. 

MES là gì?

MES (Manufacturing Execution System) là hệ thống phần mềm quản lý & điều hành sản xuất theo thời gian thực. Khác với Excel, MES không chỉ lưu trữ dữ liệu mà còn kết nối trực tiếp với máy móc sản xuất, PLC, SCADA, ERP, hệ thống IoT, thiết bị đo lường,… 

MES tự động thu thập dữ liệu từ dây chuyền, theo dõi trạng thái sản xuất liên tục & hỗ trợ người quản lý đưa ra quyết định nhanh chóng. Đây được xem là nền tảng quan trọng trong lộ trình xây dựng nhà máy thông minh (Smart Factory).

So sánh MES & Excel trong quản lý sản xuất 

MES & Excel đều có thể hỗ trợ quản lý hoạt động sản xuất, nhưng khác biệt lớn nhất nằm ở mức độ tự động hoá, khả năng xử lý dữ liệu & hiệu quả quản lý. 

Khả năng thu thập dữ liệu 

– Excel: chủ yếu dựa vào nhập liệu bằng tay, ghi chép từ giấy, copy dữ liệu giữa nhiều file, điều này dễ dẫn đến sai sót khi nhập, thiếu dữ liệu, chậm cập nhật & khó kiểm tra tính chính xác

– MES: tự động thu thập dữ liệu từ PLC, đọc tín hiệu cảm biến, kết nối máy sản xuất, đồng bộ dữ liệu theo thời gian thực. Toàn bộ thông tin được cập nhật liên tục mà không cần nhập thủ công, giúp hạn chế sai sót do con người 

Khả năng theo dõi tiến độ sản xuất 

– Excel: muốn biết tiến độ sản xuất, nhân viên phải thu thập số liệu, cập nhật file, gửi báo cáo & tổng hợp bằng tay

– MES: hiển thị tiến độ từng công đoạn, trạng thái từng máy, đơn hàng đang thực hiện, tỷ lệ hoàn thành, thời gian dừng máy & cảnh báo lỗi. Tất cả đều hiển thị trực quan trên dashboard theo thời gian thực

Quản lý chất lượng

– Excel: việc kiểm tra chất lượng thường được thực hiện bằng biểu mẫu giấy, file Excel hoặc ghi chép thủ công. Nếu phát hiện sản phẩm lỗi, rất khó truy xuất ai sản xuất, máy nào sản xuất, lô nguyên liệu nào, thời điểm phát sinh lỗi,…

– MES: lưu toàn bộ lịch sử sản xuất (mã lệnh sản xuất, công nhân vận hành, thiết bị sử dụng, ca sản xuất, thời gian, thông số máy). Nhờ đó, doanh nghiệp có thể truy xuất nguồn gốc nhanh chóng khi xảy ra lỗi 

Quản lý năng suất

– Excel: chỉ cho phép tổng hợp sản lượng sau khi kết thúc ca/cuối ngày 

– MES: theo dõi liên tục OEE, hiệu suất máy, thời gian chạy, thời gian dừng, chu kỳ sản xuất, tỷ lệ lỗi,… Nhờ đó, người quản lý có thể phát hiện ngay các điểm nghẽn để tối ưu dây chuyền 

Báo cáo, phân tích dữ liệu 

– Excel: có khả năng tạo biểu đồ, Pivot Table, Dashboard. Tuy nhiên, phải làm thủ công, dễ sai công thức & khó đồng bộ nhiều file

– MES: tự động tạo báo cáo, Dashboard trực quan, phân tích KPI, biểu đồ sản xuất, báo cáo OEE, báo cáo lỗi, báo cáo chất lượng. Người quản lý có thể xem dữ liệu trên máy tính, tablet hoặc điện thoại

Khả năng mở rộng

– Excel: phù hợp với một dây chuyền, một nhà xưởng nhỏ, ít sản phẩm, ít nhân sự

– MES: mở rộng dễ dàng cho nhiều nhà máy, nhiều chi nhánh, hàng nghìn thiết bị & hàng triệu bản ghi dữ liệu 

Bảo mật dữ liệu

– Excel: một số rủi ro thường gặp bao gồm xóa nhầm dữ liệu, ghi đè file, thất lạc file, khó phân quyền & sao chép dữ liệu trái phép

– MES: hỗ trợ phân quyền người dùng, nhật ký thao tác, sao lưu dữ liệu tự động, bảo mật nhiều lớp & quản lý tài khoản theo vai trò 

MES và Excel: Quản lý sản xuất bằng phần mềm hay thủ công?

Excel là lựa chọn phù hợp với các doanh nghiệp nhỏ, có quy trình sản xuất đơn giản & lượng dữ liệu không quá lớn. Ưu điểm của Excel là chi phí thấp, dễ sử dụng & không yêu cầu đầu tư hạ tầng phức tạp. Tuy nhiên, khi số lượng đơn hàng, dây chuyền, nhân sự tăng lên, quản lý bằng Excel dễ gặp các vấn đề như nhập liệu thủ công, dữ liệu phân tán, khó đồng bộ & mất nhiều thời gian tổng hợp báo cáo. 

Ngược lại, MES được thiết kế chuyên biệt cho môi trường sản xuất hiện đại. Hệ thống cho phép tự động thu thập dữ liệu từ dây chuyền, giám sát tiến độ theo thời gian thực, kiểm soát chất lượng, theo dõi hiệu suất thiết bị & cung cấp các báo cáo phân tích trực quan. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể giảm sai sót, nâng cao năng suất, đồng thời đưa ra quyết định nhanh chóng dựa trên dữ liệu chính xác.

>>> Xem thêm: MES và SCADA khác nhau như thế nào? So sánh chi tiết

Có thể thấy, cả Excel & MES đều có những ưu điểm riêng & phù hợp với từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Excel vẫn là công cụ hữu ích cho các cơ sở sản xuất nhỏ với quy trình đơn giản & nhu cầu quản lý cơ bản. Tuy nhiên, khi quy mô sản xuất mở rộng, dữ liệu ngày càng lớn & yêu cầu quản lý theo thời gian thực trở nên quan trọng, những hạn chế của Excel sẽ ngày càng rõ rệt. Trong khi đó, MES không chỉ giúp số hóa quy trình sản xuất, mà còn cung cấp dữ liệu chính xác theo thời gian thực, nâng cao hiệu quả vận hành, giảm thiểu sai sót & hỗ trợ doanh nghiệp đưa ra quyết định nhanh chóng. Việc lựa chọn giữa Excel & MES nên dựa trên quy mô, mục tiêu phát triển & chiến lược đầu tư dài hạn để đạt được hiệu quả quản lý cao nhất.

ATSCADA - Cung cấp phần mềm ATSCADA - Hệ thống điều khiển giám sát & thu thập dữ liệu là sự lựa chọn phù hợp cho các dự án tích hợp hệ thống, IoT, dự án thành phố thông minh, nông nghiệp 4.0...Được khách hàng tin dùng tại Việt Nam.